Blockchain in de supply chain

Gepubliceerd op 4-7-2019 door Quirine Storm van Leeuwen

blockchain supply chain

Blockchain, daar heb je dat woord weer. De magisch technologie achter de Bitcoin, de grootste technologische doorbraak in de recente geschiedenis. Het is wat de cloud eigenlijk moest zijn, maar dan nog beter, het is de cloud 2.0! 

Dat is allemaal leuk en aardig, maar daar worden we niet veel wijzer van. Blockchain blijft voor velen nog een vaag begrip en het is niet duidelijk wat de toepassingen kunnen zijn. Maar die toepassingen zijn er wel degelijk, bijvoorbeeld in de supply chain. In dit artikel proberen we inzicht te geven in wat blockchain is, waarom het geschikt is voor de supply chain en welke Nederlandse initiatieven er al lopen. Het blijft slechts het tipje van de sluier want blockchain staat nog redelijk in de kinderschoenen, maar de adoptie wordt al breder en je kan maar beter voorbereid zijn! 

Volgens het blockchain spectrum van Gartner ontgroeien we langzaam de fase van ontwikkeling van de technologie en breekt de tijd van serieuzere toepassingen aan. 

Blockchain in supply chain
Source: Gartner

Ook al wordt er in het heden nog veel geëxperimenteerd en bestaan er vooral proefprojecten met beperkte toepassingsgebieden, toch komen er steeds meer serieuze toepassingen bij, zoals die van de Amerikaanse retailer Wallmart. Zij verplichten inmiddels alle leveranciers van bladgroente om hun gegevens in IBM’s FoodTrust systeem te uploaden, een blockchain netwerk voor supply chain waarmee Wallmart al eerder succes boekte door het traceren van de herkomst van mango’s te reduceren van bijna zeven dagen naar 2,2 seconden. Maar hoe werkt blockchaintechnologie precies?

Wat is blockchain?

Een beeld zegt meer dan duizend woorden: 

Wat is Blockchain

Het eerste wat we kunnen zeggen over blockchain is dat het gaat om een specifiek soort computernetwerk. 

Gecentraliseerd netwerk

Er bestaan gecentraliseerde computernetwerken die vanuit één centraal punt worden beheerd en afhangen van één centrale server waar weer secundaire computers van afhangen. 

Gedecentraliseerd netwerk

En er bestaan gedecentraliseerde netwerken, zoals het internet, dat meerdere servers heeft waaraan secundaire computers verbonden zitten. Dus als er iets misgaat met één van de servers dan ligt het hele netwerk niet in één keer plat. 

Gedistribueerd netwerk

Dan heb je nog het gedistribueerde netwerk, zoals blockchain. Dit is ook een gedecentraliseerd netwerk, de servers zitten op verschillende locaties, maar nu zijn er geen secundaire computers meer. Alle computers die op het netwerk zijn aangesloten hebben dezelfde mate van autoriteit, vandaar het peer-to-peer concept. 

Dus het verschil in gecentraliseerd en gedistribueerd zit hem in de controle op de gegevens binnen het netwerk. Locatie en controle zijn de sleutelwoorden om blockchain te begrijpen

Het verschil tussen een gedecentraliseerd netwerk en een gedistribueerd netwerk in de praktijk

Een voorbeeld van een gedecentraliseerd netwerk is een bank. Banken gebruiken het internet en hebben verschillende servers die hun klanten gebruiken om hun rekening te beheren (locatie). Elke keer dat je geld pint of overmaakt, log je in op hun server en kan de bank zien waar je op de wereld bent. De bank kan je rekening bevriezen en zou zelfs persoonlijke gegevens aan derden kunnen geven. De bank kan zomaar iets veranderen op hun server zonder jou te informeren. 

Op een blockchain netwerk staat alle informatie op alle servers, ‘nodes’, die deel uitmaken van het netwerk. De nodes delen de betreffende data met alle op het netwerk aangesloten computers zodat iedereen een kopie heeft van de database.

Bij blockchain valt de centrale autoriteit (de bank) weg. De informatie is niet opgeslagen bij één centrale autoriteit, maar bij alle deelnemers van de blockchain en is dus gedistribueerd (controle). Omdat er geen enkele regulerende instantie bij te pas komt moet er een overeenkomst zijn tussen alle partijen. Die overeenkomst heet de ‘consensus’. De consensus heeft de vorm van een algoritme, een wiskundige formule. Dit consensus algoritme bepaalt of de data input betrouwbaar is. Als alle aangesloten knooppunten deze consensus hebben bereikt kan de data aan de ketting worden toegevoegd. 

Blockchain is fraudeproof en onwijzigbaar

Niemand kan ongemerkt iets veranderen, want dan verbreekt de ketting. Het werkt zo: Alle gegevens worden versleuteld opgeslagen in ‘blocks’. Elk blok met data wordt aan het volgende blok verbonden met zijn eigen unieke handtekening, ‘hash’. Als er gegevens in een blok veranderd worden dan ontstaat er automatisch een nieuwe hash en wordt de ketting verbroken (op het volgende blok stond namelijk de eerste handtekening en het blok herkent de nieuwe handtekening niet). 

Blockchain hash in the supply chain
Voorbeeld van hashing in blockchain

Blockchain biedt extra beveiliging van gegevens

Niemand kan informatie wissen, wat op de blockchain staat is permanent. En de kans dat hackers met data weglopen is klein. Ten opzichte van de cloud voegt blockchain namelijk een extra laag beveiliging toe, het is niet alleen gedecentraliseerd, maar alle gegevens die op de chain staan worden versleuteld met geavanceerde cryptografische technologie. 

Waarom is blockchain nuttig in de supply chain?

Supply chain management staat of valt bij ketensamenwerking. Veel organisaties zijn intern wel geoptimaliseerd met software voor supply chain management, track en trace of voorraadbeheer, maar de ruimte tussen verschillende toeleveranciers en klanten is dat niet. Blockchain kan deze ruimte vullen met een betrouwbaar inter-organisatorisch netwerk. 

Transparantie

De toeleveringsketen van een textielbedrijf bestaat bijvoorbeeld uit de leveranciers van grondstoffen (water, gewassen of olie), fabrieken die deze grondstoffen omzetten in het eindproduct en het distributie en logistieke netwerk dat de producten bij de winkel en uiteindelijk consument bezorgd. 

Hoe krijg je inzicht in de situatie bij ketenpartners, bijvoorbeeld over voorraad, levertijden of herkomst? Waarom was een bepaald factuurproces ergens in de keten niet afgewikkeld? Blockchain biedt alle partijen binnen een keten toegang tot dezelfde chronologisch geordende informatie. Zo kan een logistieke dienstverlener precies zien waar zijn producten zijn en hoe ze tussen de verschillende ketenpartners bewegen. De winkel kan precies zien hoe het met de voorraad van de leverancier staat en een dealer kan betrouwbare informatie aan een klant verstrekken over levertijden. Onderling is er afstemming over de data die in verschillende databases staan bij verschillende partijen. Deze gegevens zijn in real-time beschikbaar en kunnen niet meer worden gewijzigd. Zo creëer je vertrouwen tussen alle partijen. 

Blockchain in de logistieke sector

In de autobranche bestaat het blockchain initiatief Vinturas, een consortium van 3 Europese logistieke dienstverleners. Logistieke dienstverleners gebruiken nu allemaal verschillende systemen en datamodellen. Ondanks het gebruik van EDI-connecties hebben opdrachtgevers, fabrikanten en fleetowners moeilijk zichtbaarheid in real-time data. Dealers weten niet precies wat ze kunnen verkopen, verkeerde voorraden staan soms op de verkeerde plek waardoor er onnodige kosten worden gemaakt. Vinturas wil meer openheid scheppen in de supply chain van automotive en in het vervoer en opslag van nieuwe en gebruikte auto’s. 

“Door in de hele logistieke keten alle data van het voertuig vast te leggen, geven we onze klanten enorme mogelijkheden om het inzicht in hun keten te vergroten en hun processen te optimaliseren. Bovendien wordt zo voorkomen dat met kilometerstanden wordt gefraudeerd”, aldus Jon Kuiper, de voormalige CEO van Koopman Logistics die Vinturas is begonnen.

Blockchain in de logistieke sector

Traceerbaarheid

In een blockchain netwerk worden alle transacties altijd verbonden aan de voorgaande transactie en zijn zo herleidbaar naar de bron. Dit biedt aantrekkelijke toepassingen op het gebied van de voedselketen. Consumenten willen niet alleen weten waar producten vandaan komen en of ze milieubewust worden gemaakt, maar ze willen dit ook zelf kunnen controleren. Meerdere winkels spelen in op deze behoefte en gebruiken blockchain in hun supply chain om bewijs te leveren aan de klant. 

Blockchain in de voedselketen

Een Nederlands blockchain project dat zich hiermee bezighoudt is bijvoorbeeld Fairfood. Met verschillende campagnes proberen zij antwoord te geven op de groeiende vraag naar transparantie. “Het ontbreken van transparantie vormt een dekmantel voor de voedselindustrie om hun verantwoordelijkheid te ontlopen. Transparantie is het nieuwe groen”, meldt Sander de Jong, directeur van Fairfood. 

Door het inzetten van blockchain Track&Trace informatie wordt de reis van een kokosnoot, koffie, ananas of garnalen bekend. Klanten kunnen het product scannen en alle schakels in de keten zien én of de boer er wel een eerlijke prijs voor krijgt. Supermarkt Plus volgt al en heeft aangekondigd dat ook zij blockchain technologie gaan inschakelen voor het traceren van bananen. Albert Heijn gebruikt blockchain al om de sinaasappelketen transparant te maken. 

Efficiëntie met slimme contracten 

Een ander voordeel van blockchain technologie binnen de supply chain is het gebruik van smart contracts. Smart contracts zijn digitale contracten in computercode die vanzelf tot uitvoering komen naarmate aan de afspraken wordt voldaan. Zo kan een betaling aan een vervoerder bijvoorbeeld automatisch worden vrijgegeven zodra de klant de ontvangst van de lading bevestigt. De verschillende ketenpartners kennen elkaar niet, maar moeten op elkaar kunnen vertrouwen. Deze manier van werken geeft hen zekerheid dat iedereen zich aan de afspraken houdt en er niet gesjoemeld kan worden. De automatische uitvoering versnelt het proces en de efficiëntie. 

Slimme technologie in de energieketen

Het Havenbedrijf Rotterdam en de Gemeente Rotterdam werken aan een project om blockchaintechnologie in te zetten voor het optimaliseren en beheren van de energietoevoer in de haven. De stroom is afkomstig uit kolencentrales, windmolens en zonnepanelen. De haven wil graag inzetten op duurzame energie, maar het is moeilijk om centraal beheerde bronnen te automatiseren. Om al die energienetwerken van al die verschillende bronnen goed op elkaar te laten aansluiten werken zij samen met BlockLab die slimme technologie en het decentrale karakter achter de blockchain technologie inzet om deze uitdagingen te overwinnen.

Inzetten op blockchain is een offensieve strategie, gericht op vergroting van het aandeel van duurzame energie”, vertelt Janjoost Jullens, energy lead by BlockLab

Bedrijven als BlockLab proberen kant-en-klare bouwblokken te bieden aan mkb-bedrijven om de toepassing van Blockchain te vereenvoudigen. Want daar ligt nog een grote uitdaging, in de verpakte en complete blockchainoplossingen voor supply chain organisaties. Dit is ook een van de redenen waarom Gartner waarschuwt voor blockchain-moeheid. De onvolwassenheid van de technologie en het gebrek aan standaarden maakt het voor organisaties moeilijk om hoogwaardige uitvoeringsmogelijkheden te identificeren en door te ontwikkelen. De katalysator van de groei zal de adoptie van blockchain door grote organisaties en ketens zijn waardoor kleinere bedrijven wel mee moeten gaan doen. Bedrijven kunnen zich daarom beter vast voorbereiden.

Hoe bereid je je voor? 

  • Evalueer de traceerbaarheid van je producten: de vraag naar transparantie zal blijven groeien.
  • Praat met branchegenoten over hun plannen om blockchain in hun supply chain te adopteren.
  • Bereid je voor op de veranderingen door middel van trainingen binnen je bedrijf. De Internationale Organisatie voor Standaardisatie heeft momenteel al 12 normen in ontwikkeling over blockchain en gedistribueerde grootboeken.