Wanneer gebruik je welke grafiek? Wegwijzer voor datavisualisatie

Gepubliceerd op 16-11-2021 door Quirine Storm van Leeuwen

Welke grafiek kun je het beste gebruiken voor het vertalen van je data? Ga je voor de taart-, staaf-, vlak- of toch een bellendiagram. Capterra maakt je wegwijs in het rijkgekleurde land der datavisualisatie

De diversiteit aan diagrammen om gegevens grafisch weer te geven, maakt het kiezen van de juiste grafiek niet altijd eenvoudig. Is het een uitdaging om je boodschap duidelijk over te brengen of kom je telkens weer met dezelfde bekende taart of staafdiagram voor de dag? Lees dan eens verder en bekijk wanneer je welke grafiek gebruikt. 

In dit artikel over datavisualisatie:

  • Diagrammen voor vergelijking
  • Diagrammen voor distributie of verdeling
  • Diagrammen voor correlaties of verbanden 
  • Diagrammen voor samenstelling of compositie 

wanneer gebruik je welke grafiek

De beslissingsboom voor het kiezen van de juiste grafiek

Welke grafiek je het beste kunt gebruiken is enerzijds afhankelijk van het doel van je analyse en anderzijds van je dataset. Voordat je begint met het maken van je grafiek, loop je dus eerst deze twee stappen door:

Stap 1: Het doel van je analyse bepalen

Je dient jezelf eerst af te vragen wat je precies wilt communiceren. Gaat het om een vergelijking, een verband of wil je laten zien hoe verschillende items zich tot elkaar verhouden? Of wil je de kansdichtheid beschrijven? Je boodschap bepaalt welke grafiek het meest geschikt is. In wezen zijn er vier soorten datavisualisatietypen te onderscheiden:

De 4 soorten datavisualisatietypen:

  1. Vergelijking tussen verschillende categorieën of personen
  2. Distributie of verdeling van een of meer variabelen
  3. Samenstelling of compositie van één of meer variabelen
  4. Verband tussen meerdere variabelen

Voor elk datavisualisatietype bestaan er meerdere mogelijke diagrammen.Onderstaande beslissingsboom maakt het je makkelijker om de beste diagram te kiezen om je boodschap over te brengen.

wanneer gebruik je welke grafiek?
Kies de juiste diagram met behulp van deze beslissingsboom (origineel afkomstig van Gartner, volledig document beschikbaar voor klanten).

Stap 2: Het soort dataset bepalen

Naast het doel van je grafiek, speelt ook je gegevensverzameling een rol bij het bepalen van de te gebruiken grafiek. Het aantal variabelen van je dataset is hiervoor van belang. 

Een variabele is een kenmerk of eigenschap van het object of subject van je onderzoek. Denk aan een onderzoek over het aantal mensen dat gevaccineerd is. Het vaccin is een variabele. Het is het kenmerk dat we aan het meten zijn. Er zijn twee soorten variabelen:

  • Numerieke: met een numerieke meetwaarde, bijvoorbeeld een aantal of een getal.
  • Categorische: met een meetwaarde van kwalitatieve aard, die tot een groep of categorie behoren, denk aan geslacht, burgerlijke stand of woonachtig in de stad of op het platteland. 

Er zijn grafieken die eerder geschikt zijn voor numerieke variabelen, zoals de cirkeldiagram en andere die beter bij categorische variabelen passen, zoals de staafdiagram. 

Soms wil je meer dan één variabele in dezelfde grafiek uitbeelden. Bijvoorbeeld hoeveel personen de afgelopen maand gevaccineerd zijn en wat hun leeftijd is. Er zijn grafieken die alleen geschikt zijn voor datasets met één variabele, zoals een staafdiagram, cirkeldiagram of histogram. Daarnaast zijn er andere die twee of zelfs drie variabelen kunnen beschrijven, zoals een spreidingsdiagram of een bellendiagram. Bekijk de beslissingsboom hierboven om de juiste keuze te maken. 

Hieronder gaan we nader in op de vier datavisualisatietypen en de bijpassende grafieken.

1. Grafieken om een vergelijking weer te geven

Een klassieker in datavisualisatie is de vergelijking. Je kunt hiervoor een tabel gebruiken, maar een staafdiagram of een lijndiagram zijn visueel veel duidelijker. Vergelijkende grafieken kunnen meerdere variabelen van een dataset weergeven of meerdere categorieën van een enkele variabele. Ze dienen voor zowel numerieke als categorische waarden.

Vergelijkende grafieken brengen bijvoorbeeld in beeld:

  • Een vergelijking van de kosten per type marketingcampagne (e-mail, video, paid search) 
  • Een vergelijking van de conversie per type marketingcampagne Datavisualisatie voor vergelijking

Voorbeeld van een staafdiagram en lijndiagram in het datavisualisatieprogramma Adverity (bron)

Grafieken om een vergelijking weer te geven:

  • Enkele staafdiagram vergelijkt meerdere waarden. 
  • Mekkodiagram geschikt voor het vergelijken van groepen en tegelijkertijd categorieën binnen deze groepen in genormaliseerde percentagewaarden.
  • Meervoudige staafdiagram – vergelijkt meerdere categorieën van waarden naast elkaar.
  • Tabelbeschrijft dimensies en metingen als rijen en kolommen in een tabel.
  • Radardiagram ook wel spindiagram genoemd. Het is een webvormig diagram om de relatieve invloed van verschillende numerieke parameters aan te duiden.
  • Lijndiagramgeeft de trend over een bepaalde periode weer. 
  • Kolomdiagram – in kolomdiagrammen, tegenovergesteld aan staafdiagrammen, worden de categorieën geörganiseerd langs de horizontale as en de waarden langs de verticale as. Geeft inzicht in de ontwikkeling van een gegevensverzameling over een bepaalde tijd en dient om deze met elkaar te vergelijken. 

2. Diagrammen om distributie of verdeling weer te geven

De distributie of verdeling van data biedt inzicht in de frequentie of kansdichtheid. Een diagram voor verdeling geeft alle mogelijke waarden (of intervallen) van de gegevens aan en hoe vaak ze voorkomen. Ze dienen voor zowel numerieke als categorische waarden.

Hiermee kun je bijvoorbeeld de waarschijnlijkheid voorspellen van een bepaalde uitkomst. Denk bijvoorbeeld aan een e-mailmarketingcampagne. Je wilt weten wat de beste dag is om de mails te versturen. Hiervoor kun je het beste een histogram of een distributiecurve gebruiken waaruit je de open rate van je verstuurde e-mails per tijdsinterval kunt aflezen.

Histogram om distributie te laten zien
Voorbeeld van een histogram en een 3D-vlakdiagram in datavisualisatieprogramma JMP (bron)

Grafieken om distributie uit te beelden:

  • Staafhistogram – het weergeven van hoe gegevens over intervallen zijn verdeeld.
  • Histogram met distributiecurve – het weergeven van hoe gegevens over intervallen zijn verdeeld en de trendlijn.
  • Spreidingsdiagram de relatie bekijken tussen twee of meer metingen voor een dimensie.
  • 3D vlakdiagram – het weergeven van het bereik en de distributie van numerieke gegevens.

3. Diagrammen om samenstelling weer te geven

Compositie- of samenstellingsgdiagrammen kennen we vooral in de vorm van gestapelde staafdiagrammen of cirkeldiagrammen. Compositiediagrammen laten de componentwaarden van een totale waarde zien. Ze kunnen de samenstelling weergeven in vaste waarden op de totale waarde of in percentages van de totale waarde, zoals in de horizontale gestapelde staafdiagram in het voorbeeld hieronder.

gestapelde kolomdiagram om samenstelling te tonen
Voorbeeld van een horizontale gestapelde staafdiagram (bron)

Daarnaast kunnen compositiediagrammen statisch zijn, dat wil zeggen dat ze de huidige samenstelling van een totale waarde weergeven, maar ze kunnen ook laten zien hoe de samenstelling van een totale waarde in de loop van de tijd evolueert. 

Compositiediagrammen geven antwoord op vragen als:

  • Welke percentages van onze totale kosten voortkomen uit welke kostenposten?
  • Wat de toewijzing van elke verkoper is aan ons totale verkoop in het afgelopen jaar?
  • Wat de verkoop is van artikelen die op categorie zijn gesorteerd over een tijdsperiode?
gestapeld vlakdiagram van datavisualsatieprogramma Datylon
Gestapeld vlakdiagram in datavisualisatieprogramma Datylon (bron)

2 typen compositiediagrammen

1. Statische compositiediagrammen:

  • 100% gestapelde kolom- of staafdiagram – geeft de statische samenstelling van componentwaarden weer op een totale waarde.
  • Watervalgrafiek – geeft de statische samenstelling van een waarde met accumulatie of aftrekken tot het totaal weer.
  • Cirkeldiagram – geeft de statische samenstelling van een waarde weer.

2. Compositiediagrammen die zich ontwikkelen over tijd:

  • 100% gestapeld kolom- of staafdiagram – toont de ontwikkeling over tijd en de onderlinge verhouding in de beschreven tijdsperiode van verschillende categorieën. 
  • Gestapeld kolomdiagram – toont de ontwikkeling over tijd en de verhouding in een bepaalde tijdsperiode.
  • 100% vlakdiagram – een vlakdiagram toont de gegevenstrend in de loop van de tijd. De diagram laat zien hoe cumulatieve hoeveelheden in de loop van de tijd veranderen.
  • Gestapeld vlakdiagram – toont ook de gegevenstrend in de loop van de tijd en daarnaast hoe de verschillende elementen bijdragen aan het geheel. Het geeft dus de verdeling van categorieën weer én toont relaties in tijdreeksen.

4. Grafieken om verbanden of correlaties weer te geven

Om verbanden tussen variabelen te zoeken kun je een spreidings- of bellendiagram gebruiken. Deze diagrammen worden veelal gebruikt in correlatieonderzoek om te onderzoeken of er sprake is van correlatie tussen meerdere variabelen en op welke manier (positief/negatief). De gegevens worden in dit geval als punten of cirkels in een diagram verwerkt en zowel de x-as als de y-as zijn waardeassen. 

spreidingsdiagram
Voorbeeld van een spreidingsdiagram met curve met datavisualisatietool JMP (bron)

Een spreidingsdiagram kan bijvoorbeeld laten zien wat de verhouding is tussen het aantal trainingsweken en de sportprestatie. Op de assen staan dan de trainingsweken en de prestaties en elke punt geeft dan de sporter weer. Hiermee kun je het antwoord vinden op vragen als ‘Resulteren meer trainingsweken in betere prestaties?’. Als je door een puntenwolk een rechte lijn kunt trekken en de meeste punten dicht bij die lijn liggen dan wijst dat op een mogelijk verband.

Bellendiagram in reporting tool Datylon
Bellendiagram in reporting tool Datylon (bron)

Een bellendiagram lijkt op een spreidingsdiagram maar biedt de mogelijkheid om een derde waarde overzichtelijk weer te geven. Deze extra dimensie wordt in beeld gebracht door de grote van de bellen. 

Een bellendiagram toont bijvoorbeeld de correlatie tussen de stijging van de huizenprijzen en het aantal verkochte woningen rekening houdend met het totaal aantal woningen per regio (de grootte van de bel).

Diagrammen om verbanden of correlaties weer te geven:

  • Spreidingsdiagram – toont hoeveel een bepaalde variabele door een andere variabele wordt beïnvloed.
  • Bellendiagram toont de relatie tussen gegevens met drie dimensies. 

Succesvol data visualiseren

Creatief met data bezig zijn is leuk, maar voordat je je met volle overgave op het ontwerp van je diagram stort zijn er een aantal dingen die je moet vaststellen over de data die je gaat visualiseren en een aantal vragen die jezelf moet stellen over het doel van je analyse. Gebruik onze beslissingsboom om tot de juiste keuze te komen! 

Meer weten? Bekijk dan ons online overzicht met datavisualisatie software

Opmerking: De in dit artikel geselecteerde toepassingen zijn voorbeelden om een functie in een context te tonen en zijn niet bedoeld als aanbeveling en impliceren geen goedkeuring. Ze zijn afkomstig van bronnen die op het moment van publicatie betrouwbaar werden geacht.

In dit artikel wordt er mogelijk naar producten, programma’s of diensten verwezen die niet in uw land beschikbaar zijn, of die misschien niet voldoen aan de wet- of regelgeving van uw land. Wij raden u aan om de softwareleverancier rechtstreeks te benaderen voor informatie over de beschikbaarheid van de producten en overeenstemming met lokale wetgeving.

Over de auteur

Als Content Analist bij Capterra belicht Quirine de technologische mogelijkheden voor verbetering in het MKB. Ze focust zich op digitalisering, software en technologische trends.

Als Content Analist bij Capterra belicht Quirine de technologische mogelijkheden voor verbetering in het MKB. Ze focust zich op digitalisering, software en technologische trends.