Techwijs in het onderwijs – Drie docenten over edutech

Gepubliceerd op 4-8-2021 door Quirine Storm van Leeuwen

technologie in het onderwijs

De meest leraren zijn het afgelopen jaar een stuk techwijzer geworden. De ene leraar vond gemakkelijker zijn weg in het digitale onderwijslandschap dan de ander, maar inmiddels kunnen de meesten zich met trots het diploma digital (post)native toekennen. Wat ons volgende schooljaar te wachten staat is nog onduidelijk, maar of school nou online, klassikaal of hybride zal zijn, educatieve technologie zal een belangrijke rol blijven spelen in het onderwijs. Digitaal handje opsteken wie het daar mee eens is. 

Hoe je technologie het beste kunt inzetten bespreken we met drie enthousiaste docenten, uit de selecte groep finalisten van Leraar van het Jaar. We bekijken hoe technologie het onderwijs kan verrijken en welke uitdagingen zich voordoen bij het gebruiken van technologie. Techwijs in het onderwijs met Kirsten Cuppen, docent Nederlands, Rekenen en Loopbaanbegeleiding bij ROC Tilburg, Valérie Ungerer, lerarenopleider en docente Frans op het A. Roland Holst College en Roy Helmerhorst, docent Aardrijkskunde en onderwijsinnovator op het Anna van Rijn College.   

Kisten Cuppen, Valérie Ungerer en Roy Helmerhorst

Technologie als mooie aanvulling op het onderwijs

Als we Kirsten, Valérie en Roy, voor de keuze stellen tussen klassikaal, online of hybride onderwijs, dan kiezen zij zonder twijfel voor klassikaal. De meeste docenten zullen hun voorkeur voor het fysieke klaslokaal waarschijnlijk delen, want, zoals Roy zegt, het échte onderwijs gebeurt in de klas:

“Digitaal onderwijs is een mooie toevoeging of vervanging in moeilijke tijden maar het vervangt het echte onderwijs niet, want thuis op een beeldscherm zie je de vragende oogjes niet, je ziet de lichaamstaal niet of wat ze onder de tafel doen met hun telefoon. Leerlingen zijn anders gemotiveerd. In de klas is minder afleiding en je krijgt er veel meer informatie. Dat maakt het makkelijker om leerlingen tot leren te laten komen”, aldus Roy Helmerhorst.

Maar de ervaring met online lesgeven heeft wel positieve veranderingen teweeg gebracht. Sommige scholen zullen namelijk bij ziekte of afwezigheid van leerlingen de mogelijkheid blijven bieden om de lessen op afstand te volgen. Leraren zullen blijven profiteren van een meer flexibel aanwezigheidsbeleid voor vergaderingen en besprekingen met collega’s en ouders. Bovendien kan de ervaring met online lesgeven wellicht een oplossing bieden voor een ander dringend probleem, namelijk het lerarentekort, vertelt Valérie:

“We hebben een lerarentekort en dat gaat niet op de korte termijn opgelost worden. We ervaren de problemen al. Het digitale gaat ons hierbij helpen. Ik kan me voorstellen dat er in de toekomst wiskundeles wordt gegeven in lokaal 1 en in lokaal 2 staat het digibord aan en daar zien ze de les uit lokaal 1, en dan staat er bijvoorbeeld een assistent bij”, zegt Valérie.

Hybride lessen moeten met hardware gefaciliteerd worden

Een voorwaarde voor dergelijke hybride lessen is wel dat het goed opgezet moet zijn en niet alleen met software, maar ook met hardware gefaciliteerd moet worden. Valérie vertelt dat het goed werkt als het digibord gekoppeld wordt met de online meeting en er een camera aanwezig is in het lokaal met microfoon, maar dat het zeer moeizaam is als je de les via een online meeting moet streamen met de camera van je laptop.

“Dat is letterlijk je aandacht splitsen en klasmanagement vraagt al iets van verdeling van aandacht, maar dit was echt tot het extreme”, vertelt Valérie. 

Tech stack onderwijsinstellingen

Ongeacht waar het onderwijs plaatsvindt, in de klas of online, technologie en in het bijzonder educatieve technologie (edutech) zal het onderwijs blijven verrijken. Naast het op de basisschool verplichte leerlingvolgsysteem (LVS-systeem), waar scholen resultaten van toetsen in vastleggen, gebruikt ongeveer 98% van de scholen uit het voortgezet onderwijs een elektronische leeromgeving (ELO) om het leerproces op digitale wijze te ondersteunen, blijkt uit onderzoek van Itslearning

Quayn digitaal toetsen
Digitaal toetsenprogramma Quayn (bron)

Daarnaast gebruikt 90% van de scholen in het voortgezet onderwijs softwareprogramma’s voor roosteren en ook digitale toetssystemen. En daar kwam online meetingsoftware dit jaar nog bij. 

Overzicht is uitdaging bij gebruik meerdere systemen

Een uitdaging bij het gebruik van verschillende systemen is hoe de informatie georganiseerd wordt. Een ding waar zowel Kirsten, Valérie als Roy het over eens zijn is dat alle informatie overzichtelijk moet worden aangeboden. Door het gebruik van verschillende systemen kan informatie versnipperd raken of op verschillende plekken staan en dat kan zeer verwarrend zijn voor leerlingen en leraren. 

overzichtelijk indelen informatie in systemen

“Als het huiswerk in Google Classroom staat, het rooster in Zermelo en het huiswerk in Somtoday (LVS) en er informatie wordt doorgegeven in Hangouts of over de mail dan kan het voor leerlingen moeilijk zijn om alles te vinden en voor leraren moeilijk zijn om alles te volgen”, vertelt ook Valérie. 

Overzicht is niet alleen belangrijk voor informatie over huiswerk of het rooster, maar ook voor wat er die dag in de les zelf gaat gebeuren, benadrukt Roy. “Zeker als leerlingen thuis zitten, dan is het als docent jouw taak het zo duidelijk mogelijk voor de leerling te maken. Dus zorg dat je draaiboek altijd zichtbaar is. Dat neemt onrust bij leerlingen weg.”

Zet informatie dus in het LVS-systeem, in de elektronische leeromgeving en in de kalender van Teams of Meet, maar ook in je Powerpoint of presentatie van die dag. Dan weten leerlingen wat ze kunnen verwachten. Koppel verschillende systemen aan elkaar zodat informatie uit het ene systeem ook automatisch in het andere systeem geactualiseerd wordt.

Sommige elektronische leerplatformen en LMS hebben standaard koppelingen met online samenwerkingsplatformen. Als er geen standaard koppeling is, kun je ook proberen je aanbieder te benaderen om de integratie tot stand te brengen.

Naast een goede organisatie is gebruiksvriendelijkheid ook van belang. Maak het niet te ingewikkeld en bied alle functionaliteiten op één plek aan, is de boodschap aan softwareaanbieders. 

Differentiatie dankzij technologie

Integraties met andere software en gebruiksvriendelijkheid zijn dus van belang bij het gebruik van software. Iets anders waar scholen ook veel waarde aan hechten is of de software mogelijkheden biedt tot gepersonaliseerd leren. Technologie kan het onderwijs namelijk enorm verrijken dankzij de mogelijkheden tot differentiatie. 

Lessen kunnen makkelijker aan de behoeften en wensen van de student of leerling worden aangepast dankzij op maat gemaakte lesmethodes. Digitale instaptoetsen kunnen worden gebruikt lessen aan het niveau van leerlingen aan te passen. Kirsten ziet een toekomst voor zich waarin de grenzen tussen de verschillende onderwijsniveaus vervagen en leerlingen geen mbo- of vwo-diploma meer krijgen, maar een diploma met het hoogst haalbare niveau per vak. 

“Fantastisch want voorheen was je daar [red. aanpassen niveau] zelf mee aan het puzzelen en nu doet zo’n computersysteem het zelf. Hierdoor kunnen studenten op hun eigen niveau en tempo werken. Mijn ideaalplaatje is dat er straks een diploma komt waarop alle niveauverschillen door elkaar staan”, aldus Kirsten.

gepersonaliseerd leren met Rekenblokken
Een eigen pad bewandelen met de rekenmethode Rekenblokken (bron)

Didactische verrijking met technologie

Technologie kan het onderwijs ook interessanter maken en de stof meer tot leven te brengen door plaatjes, video’s, kennisclips en spelelementen (gamification) in de les te verwerken. Zeker als er les op afstand wordt gegeven dan kan dit leerlingen motiveren. 

Gamification in het onderwijs

Hoe iedere leraar hier invulling aan geeft is persoonlijk, maar onze drie docenten lijken de kneepjes van de tech goed te kennen. Zo gebruiken zij softwaretools voor het uitdelen van badges, het doen van wedstrijdjes en het toedelen van punten. 

Valérie gebruikt bijvoorbeeld ClassDojo, een softwaretool voor klasbeheer die positief gedrag stimuleert door punten toe te kennen. Als haar zelf bedachte badge “heeft spullen op orde en is stil” met naam en toenaam op het digibord of computerscherm verschijnt, dan gaan de andere leerlingen ook meteen klaar zitten.  

“Spelletjes en gamification kan ik iedereen aanraden. En gebruik vooral die timer want ze worden helemaal wild als die aanstaat”, aldus Valérie.

Roy heeft een heel handige techtrucje gevonden voor het geven van beurten in een online of klassikale les. Hiervoor gebruikt hij de whiteboard tool Classroomscreen. Met deze tool kun je een random name picker, een willekeurige beurtaanwijzer, toevoegen aan je scherm. “Iedereen kan aan de beurt zijn, dus zo blijft iedereen bij de les!”, zegt Roy. 

gamification met Classroomscreen
Timer en andere spelelementen op je scherm of digibord projecteren met Classroomscreen (bron)

Een van de favoriete features van Valérie is de breakout room. In bekende online samenwerkingstool als Microsoft Teams, Google Meet of Zoom heb je de mogelijkheid om tijdens een meeting vergaderruimtes te maken en leerlingen in kleinere groepjes in te delen om samen aan een opdracht te werken. 

break-out rooms om in groepjes te werken in de klas

Ook wijst zij op het belang van personalisering. Hun eigen persoonlijkheid kunnen uiten online is voor leerlingen belangrijk. 

“Op deze leeftijd zijn leerlingen bezig met hun identiteit en het instellen van een eigen achtergrond, dat is een stukje persoonlijkheid”, zegt Valérie. 

Technologie is meegaan in de belevingswereld van de leerling

Roy, die in zijn rol als onderwijsinnovator zeer actief met technologie bezig is, gebruikt ook social media in zijn lessen. Hij is zelfs een inmiddels zeer succesvol YouTube-kanaal begonnen, Aardrijkskunde Kennisclips genaamd. 

“Vaak vinden leerlingen het leuk als je de juiste tools weet te gebruiken omdat dat ook een beetje hun belevingswereld is. Ze zijn opgegroeid met digitale tools. Daarom gebruik ik ook veel social media. Vanuit een aan je vak gerelateerd bericht uit Instagram, YouTube of TikTok beginnen met je les, dat spreekt aan”, vertelt Roy.

Een kennisclip is een korte inhoudelijke instructievideo in PowerPoint of een andere presentatie tool, over een bepaald begrip of proces van een vak. Het duurt rond de 10 minuten en je kunt het voor, tijdens of na de les inzetten, als verrijking of herhaling ten aanzien van de les of een toetsweek.  

Investeren in technologische kennis van docenten is een must

Met technologie kun je dus de leerervaring verrijken en leerlingen motiveren, maar het gebruik ervan kent ook z’n uitdagingen. Voor Roy, Valérie en Kirsten is het gebruik van digitale middelen geen probleem. Zij hebben interesse in technologie en gebruiken het uit eigen initiatief. Maar niet alle docenten gaat het even gemakkelijk af. Voor de minder digitaal vaardigen kan technologie juist een barrière vormen die hun dagelijkse werk zeer bemoeilijkt. 

Om deze barrière te verkleinen en aan technologie gewend te raken is ondersteuning van groot belang. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van interne trainingen voor specifieke tools of door een vast aanspreekpunt in de onderwijsinstelling aan te wijzen dat helpt technologische knelpunten op te lossen. Een online kennisbank kan ook nuttig zijn, want niet alle docenten zijn nou eenmaal van het snel even Googelen. 

Het is ook belangrijk dat als er eenmaal voor een bepaalde tool is gekozen dat mensen weten hoe ze de technologie kunnen benutten. Kirsten vertelt dat je ziet dat er wel steeds meer technologie wordt ingezet, maar dat de kennis van docenten achterblijft.  

kennis docenten is nodig op digitale school

Technologie zelf is geen oplossing, maar heeft een faciliterende rol als je weet hoe je het moet gebruiken. De juiste mix van technologie en technologische kennis helpt onderwijzers hun werk te automatiseren, optimaliseren, vorm te geven en verrijken. 

Meer weten? Bekijk ons online overzicht met software voor scholen.

De in dit artikel geselecteerde toepassingen zijn voorbeelden om een functie in een context te tonen en zijn niet bedoeld als aanbeveling en impliceren geen goedkeuring. Ze zijn afkomstig van bronnen die op het moment van publicatie betrouwbaar werden geacht.

In dit artikel wordt er mogelijk naar producten, programma’s of diensten verwezen die niet in uw land beschikbaar zijn, of die misschien niet voldoen aan de wet- of regelgeving van uw land. Wij raden u aan om de softwareleverancier rechtstreeks te benaderen voor informatie over de beschikbaarheid van de producten en overeenstemming met lokale wetgeving.

Over de auteur

As a Content Analyst at Capterra, Quirine highlights the technological possibilities for improvement in SMEs. She focuses on digitization, software and technological trends.

As a Content Analyst at Capterra, Quirine highlights the technological possibilities for improvement in SMEs. She focuses on digitization, software and technological trends.