50% thuiswerkers hikt tegen burn-out aan – Werkgevers schieten tekort in zorgplicht

Gepubliceerd op 15-2-2021 door Quirine Storm van Leeuwen

zorgplicht werkgever verdient meer aandacht

Lang thuiswerken, zonder persoonlijk contact met collega’s en in je eentje achter een beeldscherm, kan mentaal en fysiek belastend zijn. Ook het combineren van werk- en privéverplichtingen kan stress veroorzaken. Thuiswerken komt met nieuwe gezondheidsuitdagingen en dat maakt de zorgplicht voor werkgevers nu extra relevant. Zowel werkgevers als werknemers dienen maatregelen te treffen om zowel fysieke als mentale gezondheidsrisico’s te beperken en uitval te voorkomen. Niet alleen omdat vitale werknemers productiever zijn, maar ook omdat de zorg voor een veilige en gezonde werkplek een wettelijke verplichting is.

In dit onderzoek brengt Capterra de mate van fysieke en emotionele belasting van thuiswerkers uit het midden- en kleinbedrijf in beeld en daarbij de betrokkenheid van werkgevers. Alle respondenten werkten gewoonlijk op kantoor of op een andere bedrijfslocatie, maar zijn sinds het begin van de coronapandemie overgestapt op thuiswerken. Uit de resultaten blijkt dat veel thuiswerkers met stress- en gezondheidsklachten kampen en zelfs tegen een burn-out aanzitten. De zorgplicht zou hoger op de agenda moeten staan bij werkgevers om psychisch verzuim te voorkomen. Ook werknemers blijven achter in het toepassen van gezonde basisprincipes voor thuiswerken zoals het maken van een dagplanning of het strakker scheiden van werk en privé. 

De volledige methodologie staat onderaan het artikel.

Uitgelicht uit het HR onderzoek

  • 37% van de ondervraagde thuiswerkers heeft hun mentale gezondheid nog nooit met hun manager besproken sinds ze thuiswerken.
  • 57% thuiswerkers heeft nog nooit voorlichting ontvangen over hoe ze hun mentale welzijn kunnen beschermen sinds ze thuiswerken.
  • 36% van de ondervraagde werkenden ervaart meer stress sinds ze zijn overgestapt op thuiswerken.
  • 50% ervaart een zekere mate van burn-out. 

mentaal welzijn en zorgplicht werkgever

De zorgplicht van werkgevers

Vanuit de Arbowet ben je als werkgever wettelijk verplicht je werknemers een gezonde en veilige werkplek en werkomgeving te bieden. Deze wettelijke zorgplicht geldt ook voor medewerkers die thuiswerken. Dit betekent dat werkgevers verplicht zijn zowel de fysieke als psychosociale arbeidsrisico’s die gepaard gaan met thuiswerken te inventariseren. De werkgever moet zijn werknemers vervolgens actief instrueren hoe deze zijn werk veilig en gezond kan doen en dit moet een terugkerend onderwerp van gesprek zijn. De werknemer draagt ook een gedeelte van de verantwoordelijkheid en dient de voorlichtingen en instructies van de werkgever zo goed mogelijk op te volgen. 

37% thuiswerkers heeft hun mentale gezondheid nooit met hun manager besproken

Uit ons onderzoek blijkt dat werkgevers niet voldoende aandacht besteden aan de inventarsatie van de mentale arbeidsrisico’s van hun thuiswerkend personeel. Meer dan een derde van de ondervraagde thuiswerkers geeft namelijk aan dat hun manager of werkgever hen nog nooit heeft gevraagd hoe ze er mentaal voor staan sinds het begin van de coronacrisis. 

werkgevers te weinig aandacht aan zorgplicht11% zegt dat ze hun leidinggevende zelf hebben benaderd om hun zorgen te bespreken. Maar veel mensen durven die stap waarschijnlijk niet te zetten, uit onzekerheid of omdat ze zich ongemakkelijk voelen om over zichzelf te praten met hun manager. 

Een online vragenlijst is dan een goede oplossing voor het peilen van de gezondheid van elke individuele werknemer. Het maakt het onderwerp bespreekbaar zonder te persoonlijk te worden. 27% van de ondervraagde thuiswerkers is op die manier benaderd. Met een online gezondheidscheck bevorder je niet alleen de gezondheid binnen je bedrijf, maar toon je als werkgever ook waardering en betrokkenheid bij je werknemers. 

Door de crisis en het telewerken zijn werknemers anders gaan denken over de reikwijdte van de employee experience. De sociale rol van werkgevers wordt steeds belangrijker.

57% thuiswerkers heeft geen voorlichting ontvangen over het beschermen van hun mentale welzijn bij werken vanuit huis

Naast het in beeld brengen van de risico’s en risicogroepen, is het ook de taak van de werkgever om actief te instrueren en voorlichting te geven hoe een werknemer gezond kan werken. Meer dan de helft (57%) van de ondervraagde thuiswerkers heeft hierover echter nooit informatie ontvangen.

gebrk aan voorlichting arbeidsrisico's

Bijna 40% thuiswerkers heeft geen voorlichting ontvangen over het ergonomisch inrichten van de thuiswerkplek

De werkgever moet ook zorgen dat de werkplek in de eigen woning volgens de ergonomische beginselen is ingericht. Omdat thuiswerken door de overheid is opgelegd, wordt niet perse verwacht dat de werkgever een heel kantoor bekostigt bij de werknemer thuis. Maar er wordt wel verwacht dat de werkgever binnen wat redelijkerwijs mogelijk is invulling geeft aan deze zorgplicht. Wellicht kan een stoel of tafel wel in bruikleen worden gegeven bijvoorbeeld. En de werkgever kan in ieder geval voorlichting geven over hoe een werknemer gezond en veilig zijn werk kan doen. Die voorlichting kan gaan over de juiste ergonomische inrichting van de werkplek met tips voor beeldschermwerk, zoals het nemen van pauzes. 

Uit ons onderzoek blijkt dat slechts 27% van de ondervraagde thuiswerkers instructies heeft ontvangen over hoe zij hun beeldscherm, toetsenbord, tafel- en stoelhoogte ergonomisch kunnen instellen. Meer dan een derde (39%) heeft hier helemaal geen voorlichting gehad. 

gebrek voorlichting ergonomische thuiswerkplek

Slecht 11% is door hun werkgever ‘gecontroleerd’  door een checklist in te vullen over de inrichting van hun werkplek.  Een preventieve online thuiswerkplek-checklist voor beeldschermwerk is handig, omdat vanuit deze evaluatie zowel de werkgever als de werknemer de benodigde maatregelen kunnen nemen om de werkplek gezond te maken. 

Over de inrichting van hun thuiswerkplek zijn de meeste medewerkers echter zeker niet ontevreden. De helft van de respondenten is tevreden en 16% is zelfs zeer tevreden over hun thuiskantoor.  Slechts 7% is (zeer) ontevreden, de rest is neutraal. 

Ligt een massale coronaburn-out op de loer?

De cijfers over de mentale gezondheid van thuiswerkers zijn echter zorgelijker. De mentale weerbaarheid van thuiswerkers lijkt door de voortdurende periode van thuiswerken achteruit te zijn gegaan. In juli, na de eerste golf van Covid-19, berichtte TNO nog dat het aantal gerapporteerde burn-outklachten van hetzelfde niveau was als voor de crisis: 17% van de werknemers (zowel thuiswerkers als mensen die op locatie werken) had burn-outklachten. Uit ons onderzoek, dat uit januari 2021 dateert, oftewel midden in de tweede golf (en alleen over thuiswerkers uit het mkb gaat), blijkt dat dit aantal sinds juli 2020 weleens flink gestegen zou kunnen zijn, zo blijkt uit onderstaande cijfers.

50% thuiswerkers zit in een kwetsbare positie

50% van de ondervraagde mkb’ers geeft aan last te hebben van een zekere mate van burn-out sinds ze zijn overgestapt op werken vanuit huis. Iets meer dan een kwart (27%) zegt dat het om een lichte burn-out gaat, het andere kwart (24%) geeft aan dat het een matige tot zware burnout is. Laat duidelijk zijn dat we het in ons onderzoek niet hebben over burn-outs die door medische deskundigen zijn vastgesteld. In ons onderzoek schatten werknemers zelf hun mate van burn-out in zonder dat daar een officiële diagnose aan verbonden is of een zelftest is gedaan. 

burn-out bij thuiswerkers

In Nederland zijn de cijfers beter dan in de andere ondervraagde landen (het gemiddelde van Duitsland, Frankrijk, VK, Spanje, Italië, Australië, Canada en de VS is 65%). In Italië en de Verenigde Staten zegt meer dan driekwart van de respondenten dat ze een zekere mate van burn-out ervaren. In Duitsland is het aantal het laagst (48%).

Opmerkelijk is dat respondenten met partner en kinderen zich gemiddeld iets minder burned-out voelen (56% heeft geen klachten), terwijl het voor deze groep juist een grotere uitdaging is om werk en privé te combineren dan voor werkenden zonder kinderen. Het zijn echter juist de mensen zonder kinderen, degenen die bij hun ouders of familieleden wonen, degenen die met huisgenoten wonen of alleen wonen, die de meeste burn-outklachten ervaren. We zien ook dat vooral jonge thuiswerkers van 18 tot 25 jaar minder mentaal weerbaar zijn. 32% geeft aan een lichte burn-out te hebben en 32% een matige. Deze groep, die aan het begin van hun carrière staat, wordt door alle beperkingen in hun ontwikkeling gehinderd.

Het wegvallen van de structuur van werktijden, sociale afspraken en sporten laat weinig afleiding over. Voor gezinnen met kinderen gaan de zorgtaken in ieder geval gewoon door of nemen juist toe doordat kinderen nu soms online les krijgen. Hierdoor behouden gezinnen in ieder geval meer structuur, en dat is juist heel belangrijk in crisistijd, structuur biedt houvast.

Ondervraagde thuiswerkers uit de gezondheidszorg, overheidsdiensten en de entertainment branche ervaren gemiddeld een stuk meer burn-outklachten dan andere sectoren zoals marketing en communicatie, de financiële sector of consultancydiensten. 

burn-out per sector

Ook al ontwikkelt slechts een klein percentage werknemers met burn-outklachten ook daadwerkelijk een burn-out, het is belangrijk als werkgever vroegtijdig de signalen te herkennen en de werkgerelateerde risico’s aan te pakken om verzuim door burn-out te vermijden. Maar liefst een derde van het langdurend verzuim heeft namelijk een psychische oorzaak

Dat verzuim een zeer serieus probleem voor werkgevers is, blijkt wel uit deze cijfers: 

  • Werknemers verzuimen 11 miljoen dagen met werkstress als reden voor verzuim volgens TNO.
  • Een werknemer met een burn-out ben je gemiddeld 290 dagen kwijt.
  • Eén verzuimdag kost gemiddeld 250 euro. De gemiddelde kosten van een hersteltraject van 9 maanden liggen dus rond de 72.000 euro.
  • De verplichte arbeidsongevallenverzekering vergoedt een burnout niet.
  • Ook de behandeling van een burn-out via de GGZ valt niet onder de vergoeding van de basisverzekering. De behandeling dient dan ook door de werknemer zelf of door de werkgever bekostigd te worden. 
HR software biedt oplossingen voor het beheer van verlof en verzuim.  Een HR tool helpt om beter overzicht te houden op personeelszaken en personeelskosten.

Werkstress onder thuiswerkers is een zorg

Werkstress is de beroepsziekte nummer één van het langdurige psychisch verzuim. Nu blijkt dat 36% van de ondervraagde werknemers zich meer gestrest voelt sinds ze zijn overgestapt op thuiswerken.

niveau van werkstress bij thuiswerkers mkb

Blurring van werk en privé is de belangrijkste oorzaak van stress

Werkdruk (25%), angst om hun baan te verliezen (29%), problemen met communicatie met collega’s (25%) en een gebrek aan zichtbaarheid (27%) veroorzaken veel thuiswerkers stress. De belangrijkste oorzaak van de toename van stress is echter het vervagen van de grenzen tussen werk en privé, zegt 58% van de respondenten.

oorzaken van werkstress bij werken vanuit huis

Het is niet goed om je werk mee naar huis te nemen… nu kan het echter niet anders. Thuis moet je kunnen uitschakelen en opladen, maar dat gaat nu niet zo makkelijk meer, met een werklaptop op de eettafel en de stem van de manager die nog nagalmt door de huiskamer. 

Dankzij het thuiswerken is er misschien wel aan fysieke vrijheid gewonnen, maar daarvoor in de plaats is er aan geestelijke vrijheid ingeboet. Het gevoel om altijd aan te moeten staan begint zijn tol te eisen. 

69% thuiswerkers werkt soms of vaak meer uren door

En dat thuiswerkers altijd aan staan blijkt wel uit het feit dat 69% soms of vaak meer uren doorwerkt voor of na de officiële werktijd. Dat is 16% meer dan toen er op kantoor werd gewerkt. 

64% van de ondervraagde thuiswerkers beantwoordt ook soms of vaak werkgerelateerde berichten buiten werktijd. Ook dat deed men minder toen er op de bedrijfslocatie werd gewerkt. Zakelijke telefoontjes worden meer aangenomen na het werk dan vroeger en ook in het weekend beantwoordt 51% soms of vaak nog hun werkmail.

thuiswerkers staan altijd aan

Het werk neemt dus steeds meer plek in in de privésfeer en vermengt zich steeds meer met momenten van ontspanning en rust. Hierdoor blijven de hersenen actief en blijven de stresshormonen gestimuleerd. 

Daarnaast valt een groot gedeelte van de stressremmende factoren, dingen waar we juist energie uithalen, zowel op ons werk als in ons privéleven, ook nog eens weg. Minder sporten, minder sociale contacten, minder nieuwe dingen doen of leren, minder verbintenis met de bedrijfscultuur, al deze energiegevende elementen staan op een laag pitje. 

De juiste balans tussen deze energiegevende en energienemende factoren is van groot belang voor de mentale gezondheid van werkenden. Maar door de opgelegde coronabeperkingen en het thuiswerken zijn deze twee energiebronnen al een tijdje uit balans en dat heeft negatieve gevolgen voor de gezondheid van thuiswerkers.  

Bijna een derde van de thuiswerkers kampt met concentratieproblemen en somberheid

Het aantal werknemers dat gezondheidsklachten ervaart is aanzienlijk. 30% van de ondervraagde respondenten zegt bijvoorbeeld regelmatig moeite te hebben met concentreren en 28% heeft slaapproblemen. Ongeveer drie op de tien thuiswerkers voelt zich regelmatig somber en heeft hoofdpijn. Ook eenzaamheid komt regelmatig voor, vooral oudere werknemers vanaf 56 jaar hebben hier last van (31% tegenover 22% gemiddeld). 

gezondheidsklachten werknemers mkb

Vooral de groep tussen de 26 en 35 jaar heeft gemiddeld meer moeite met concentreren (36% tegenover 30% gemiddeld). Waarschijnlijk houdt dit verband met het combineren van de zorg voor kleine kinderen en werken thuis, waardoor er te veel afleiding is en er minder goed gefocust kan worden. 

Actief beleid om de gezondheid van thuiswerkers te bevorderen is dus hard nodig want veel thuiswerkers kampen met werkgerelateerde zorgen en voelen zich gestrest. 

Werknemers geven weinig gehoor aan de basisprincipes voor vitaal thuiswerken

TNO heeft een aantal basisprincipes opgesteld om zo vitaal mogelijk vanuit huis te werken. Deze basisprincipes zijn het maken van een dagplanning, zorgen voor voldoende beweging en momenten van ontspanning en in contact blijven met collega’s. 

Dit zijn het soort tips die werkgevers met hun werknemers zouden kunnen delen. Het is echter ook de verantwoordelijkheid van de werknemer om zich in te zetten voor zijn eigen gezondheid en deze instructies op te volgen.  

Uit ons onderzoek blijkt dat er nog veel ruimte is voor verbetering in werkgewoonten vanuit de thuiswerker zelf. Zo maakt slechts 27% van de respondenten normaal gesproken een dagplanning en legt 31% zijn computer ook echt weg en doet hem uit na het werk. Ook is er weinig animo voor virtuele sociale activiteiten. De meeste mensen (78%) doen niet (meer) mee.

Verbinding met anderen is juist een belangrijk onderdeel van de gezondheid, waaruit juist veel energie gehaald kan worden. Medewerkers stimuleren om toch echt te blijven meedoen aan de virtuele koffiechat en online evenementen is dus belangrijk. Ook al zeggen mensen dat ze het allemaal wel hebben gezien, wellicht is het wel het enige sociale contact dat ze die dag hebben.

basisprincipes vitaal thuiswerken TNO

Een andere gewoonte die kan helpen de grens tussen werk en privé (stressfactor nummer één) strak te trekken is het scheiden van de werkplek en de plek waarin men ontspanning zoekt. Slecht 38% doet dit. Bijna de helft (48%) gaat wel even van de werkplek weg als er een pauze wordt genomen om zowel het lichaam als de geest even afstand van het werk te gunnen. 

Ook al zijn dit allemaal kleine en simpele gewoontes, toch kunnen deze een verschil maken. Nu de normale structuur van het leven door Covid-19 ontwricht is, helpt het om thuis en in je werk in ieder geval wél een bepaalde mate van structuur aan te houden. Het maken van een dagplanning hoort daarbij. Het helpt ook om die planning niet alleen in je hoofd te hebben (iets wat 19% doet), maar om deze ook op te schrijven, op papier, of in een taakmanager, projectplanningssyteem of digitale agenda (de populairste optie voor 26%). Het afvinken van een taak geeft namelijk voldoening, daarmee is weer een doel bereikt, hoe klein dat doel ook is, toch geef je er een beetje betekenis mee aan je leven. 

maken van een dagplanning biedt structuur

Conclusie

De zorgplicht is meer dan voor een ergonomische thuiswerkplekinrichting zorgen. Een actief beleid gericht op het voorkomen en beperken van psychosociale arbeidsbelasting is in de huidige situatie extra relevant. Overbelasting ligt namelijk op de loer. Om gezond te blijven werken zijn gezonde werkgewoonten, structuur en doelstellingen belangrijk. 

En nu? Bekijk onze catalogus met HR software om de juiste tool te vinden.

Onderzoeksmethodologie

Het onderzoek werd uitgevoerd middels een online enquête bij een ISO 20252 gecertificeerd platform. Het panel voor dit onderzoek bestaat uit 882 fulltime en parttime werkenden uit het midden- en kleinbedrijf van Nederland (freelancers en eenmanszaken niet inbegrepen). De 882 respondenten zijn als volgt onderverdeeld: 

  • 443 respondenten (50%) werkten voor de crisis op kantoor, in een winkel of op een andere bedrijfslocatie en doen dat nog steeds.
  • 386 (44%) werkten voor de crisis op kantoor, in een winkel of op een andere bedrijfslocatie, maar nu thuis.
  • 53 (6%) werkten zonder coronamaatregelen al vanuit huis en nu nog steeds thuis.

Bovenstaande resultaten zijn gebaseerd op de antwoorden van de respondenten die vóór de coronapandemie gewoonlijk op kantoor, in een winkel of op een andere bedrijfslocatie werkte, maar nu vanuit huis werken. De respondenten zijn werkzaam in verschillende sectoren en tussen de 18 en 65 jaar. Van de ondervraagde respondenten werkt 67% in fulltime dienstverband en 33% in parttime dienstverband. Dit HR onderzoek liep in de maand januari 2021.

Voor de vergelijking met de andere ondervraagde landen is gebruik gemaakt van de resultaten van hetzelfde onderzoek onder een totaal van 2490 deelnemers uit de VS, VK, Canada, Brazilië, Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje.

In dit artikel wordt er mogelijk naar producten, programma’s of diensten verwezen die niet in uw land beschikbaar zijn, of die misschien niet voldoen aan de wet- of regelgeving van uw land. Wij raden u aan om de softwareleverancier rechtstreeks te benaderen voor informatie over de beschikbaarheid van de producten en overeenstemming met lokale wetgeving.